Câu này nghe qua tưởng đơn giản mà thiệt ra nhiều người nghe riết rồi cũng… gãi đầu như khỉ bắt chí. Có người nghe quý thầy nói “Tịnh Độ là Thiền, Thiền là Tịnh Độ” xong về cất luôn chuỗi hạt, ngồi xếp bằng chờ ngộ đạo. Cũng có người nghe xong bỏ luôn ngồi yên, chỉ lo niệm Phật. Thành ra người thì lạc qua trái, người thì lạc qua phải, còn con đường chính giữa thì bỏ quên.

Bốn Lúa xin kể chuyện quê mình cho dễ hiểu. Có anh kia muốn qua sông. Người thì bơi, người thì chèo xuồng. Hai cách khác nhau, nhưng nếu đều qua tới bờ bên kia thì đều đạt mục đích. Thiền với Tịnh cũng giống vậy. Một bên chủ yếu quay lại soi sáng cái tâm của mình, thấy rõ vọng tưởng vốn là hư giả, nhận ra bản tâm thanh tịnh. Một bên nương đại nguyện của Đức Phật A Di Đà, dùng câu “Nam Mô A Di Đà Phật” để gom cái tâm tán loạn về một chỗ, rồi nhờ Phật tiếp dẫn vãng sanh Cực Lạc. Đường đi có khác, nhưng cái tâm thanh tịnh mà hai pháp hướng tới thì không hề khác.

Vậy tại sao có người nói “Tịnh Độ là Thiền”? Bởi vì khi niệm Phật đến chỗ nhất tâm bất loạn, trong lòng không còn chạy Đông chạy Tây, không còn nghĩ đủ thứ chuyện hôm qua hôm kia, cái tâm lúc đó lặng lẽ sáng suốt. Đó chính là thiền vị. Người niệm Phật giỏi thì từng câu từng chữ đều rõ ràng, biết mình đang niệm, biết tiếng niệm, biết tâm mình, không mê mờ, không tán loạn. Chỗ này với Thiền đâu có xa.

Rồi tại sao lại nói “Thiền là Tịnh Độ”? Vì người thật sự chứng ngộ tự tánh thì thấy tự tánh vốn thanh tịnh, vốn không rời Phật. Nhiều bậc Thiền sư sau khi đại ngộ vẫn khuyên người niệm Phật cầu sanh Tây Phương. Các ngài biết rõ thời mạt pháp, căn cơ chúng sanh yếu, dựa vào sức mình thì khó, nương thêm Phật lực thì chắc ăn hơn. Giống như biết bơi mà có thêm chiếc xuồng thì qua sông càng khỏe, tội gì không đi.

Nhưng Bốn Lúa cũng xin nói thêm một điều. Câu “Tịnh Độ là Thiền, Thiền là Tịnh Độ” là nói ở chỗ lý tánh cao sâu của các bậc đã có công phu. Còn nếu mình mới tập tu mà nghe câu này rồi nghĩ “thôi pháp nào cũng như nhau”, cuối cùng pháp nào cũng học chút chút, thì giống như đào mười cái giếng, cái nào cũng sâu hai thước, rốt cuộc không có giếng nào có nước.

Ấn Quang Đại Sư từng khuyên rất tha thiết rằng thời nay nên lấy niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ làm chánh hạnh. Không phải vì Thiền dở, mà vì Thiền đòi hỏi tự lực rất cao. Ví như leo núi, người khỏe mạnh thì tự leo được. Còn mình tuổi tác, chân yếu, lại mang balô nặng thì có chiếc cáp treo đưa lên đỉnh, dại gì không đi. Cáp treo đó chính là đại nguyện của Đức Phật A Di Đà.

Nói cách khác, Thiền giống như tự mình bơi qua sông. Tịnh Độ giống như bước lên chiếc thuyền lớn của Phật. Người bơi giỏi thì đáng quý, nhưng nước chảy xiết, sóng to gió lớn, lỡ hụt hơi thì chìm. Còn ngồi trên thuyền, chỉ cần đừng nhảy xuống giữa chừng thì sẽ tới bến.

Bốn Lúa còn nhớ câu ca dao hồi nhỏ: “Khôn ngoan đến cửa quan mới biết, giàu có ba họ mới hay.” Chuyện tu cũng vậy. Đừng mới hiểu được vài câu đã vội kết luận pháp này hơn pháp kia. Người thật tu càng giỏi càng khiêm tốn. Các bậc Tổ sư thông cả Thiền lẫn Giáo, cuối cùng vẫn khuyên chúng sanh niệm Phật, đó là lòng từ bi thấy rõ căn cơ của thời mạt pháp.

Cho nên Bích Hồng đừng bận tâm phải “xâm nhập” bằng kiến thức trước. Cứ mỗi ngày thành tâm niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”, giữ lòng hiền lành, bớt nóng giận, bớt hơn thua, bớt chấp trước. Niệm riết rồi tự nhiên sẽ hiểu những điều mà hôm nay đọc sách thấy còn mờ mờ. Có những đạo lý không phải hiểu bằng cái đầu trước, mà hiểu bằng sự hành trì.

Bốn Lúa xin mượn câu nói dân gian để kết lại: “Nói một rổ không bằng làm một nắm.” Mình cứ thật thà niệm một câu A Di Đà Phật cho miên mật, lâu ngày cái tâm lặng xuống thì sẽ tự biết vì sao người xưa nói: “Tịnh Độ không ngoài Thiền, Thiền không rời Tịnh Độ.” Còn nếu ngày nào cũng cãi nhau coi bơi hay chèo xuồng hay hơn mà chưa chịu xuống nước, thì chiều tới vẫn đứng bên này bờ sông nhìn thiên hạ qua hết trơn, còn mình thì… ôm đôi dép ngó theo cười trừ!