Bốn Lúa xin thưa với anh như vầy: chuyện “tháng 7 âm lịch là tháng địa phủ mở cửa, xá tội vong nhân cho âm hồn về nhà thăm thân nhân” là cách dân gian truyền miệng khá phổ biến, nhưng nếu nói cho đúng theo Phật pháp thì mình đừng hiểu y chang như vậy.

Trong Phật giáo, tháng 7 âm lịch trước hết gắn rất sâu với lễ Vu Lan Báo Hiếu, bắt nguồn từ chuyện Tôn giả Mục Kiền Liên cứu mẹ trong cảnh ngạ quỷ và tinh thần hiếu dưỡng, cứu độ cha mẹ. Còn chuyện “xá tội vong nhân” lại là cách gọi dân gian chịu ảnh hưởng từ tín ngưỡng và phong tục Đông Á, rồi hòa trộn với việc cúng thí thực cho cô hồn, ngạ quỷ. Cho nên nói rằng cứ đến tháng 7 là “địa phủ mở cửa cho tất cả vong hồn được phép về nhà” thì không nên xem đó là giáo lý căn bản của Phật giáo.

Còn việc người ta cúng cô hồn lớn vào rằm tháng 7 thì có căn cứ trong truyền thống Phật giáo về việc bố thí, thí thực cho các chúng sinh đang chịu cảnh đói khát, đặc biệt là các loài ngạ quỷ. Nhưng mục đích chính không phải là “hối lộ” cô hồn để khỏi phá phách, cũng chẳng phải chờ đúng tháng 7 mới thương người đã khuất. Mình cúng là để khởi lòng từ bi, bố thí, hồi hướng công đức và nhắc mình nhớ rằng trong sáu đường luân hồi còn biết bao chúng sinh đang chịu khổ.

Bốn Lúa nói vui một câu cho dễ nhớ nghen: “Tháng Bảy không phải tháng âm phủ mở cửa như tiệm tạp hóa, sáng mở chiều đóng; vong hồn cũng không phải tới tháng mới được cấp giấy phép đi thăm bà con!” Theo Phật pháp, nghiệp lực và cảnh giới của mỗi chúng sinh mới là điều quyết định họ đang ở đâu, chứ không phải cứ tới rằm tháng Bảy là tất cả đều đồng loạt được “nghỉ phép về quê”.

Bởi vậy, nếu gia đình mình cúng rằm tháng 7 thì cứ giữ lòng thành, làm việc thiện, phóng sinh, bố thí, tụng kinh, niệm Phật, hồi hướng cho cha mẹ hiện tiền cũng như người thân đã quá vãng và các chúng sinh đang chịu khổ. Người tu Tịnh Độ thì càng nên nhân dịp này mà chuyên tâm niệm “Nam-mô A-di-đà Phật”, hồi hướng công đức cho hết thảy chúng sinh, chứ đừng để mình biến tháng 7 thành một tháng “sợ ma” rồi hết tháng lại quên mất chuyện tu hành.

Ông bà mình có câu “Thương người như thể thương thân”. Phật pháp thì dạy mình mở rộng cái thương đó ra tới tất cả chúng sinh. Thành ra rằm tháng 7, thay vì lo coi “cô hồn có về nhà không”, mình lo coi cái tâm mình có chịu mở cửa hay chưa. Cửa nhà đóng còn được, chớ cửa lòng đóng kín mít thì cô hồn chưa chắc vô được, mà lòng từ bi cũng khó vô luôn!

Cho nên anh Bảo có thể hiểu gọn vầy: “Xá tội vong nhân” là cách nói trong phong tục dân gian; còn theo Phật giáo, tháng 7 đặc biệt quan trọng ở tinh thần Vu Lan báo hiếu, làm phước, bố thí, thí thực, hồi hướng và tu tập. Cúng cô hồn có thể là một phần của phong tục và nghi lễ, nhưng đừng hiểu rằng toàn bộ vong linh đều được địa phủ mở cửa cho về nhà trong tháng này. Quan trọng nhất vẫn là cái tâm chân thành và những việc thiện mình làm được.

Bốn Lúa tặng anh một câu vui vui như vầy: “Cúng chi cho dữ mà tâm chẳng lành, chi bằng niệm Phật cho thanh tịnh lòng.” Miệng niệm A-di-đà, tay làm việc thiện, lòng thương chúng sinh — ba món này mà đi chung với nhau thì tháng Bảy mới thiệt sự có ý nghĩa, chớ đừng để tháng Bảy thành “tháng lo ma” rồi tháng Tám trở lại lo cơm áo như chưa từng có cuộc chia ly.

Nam mô A Di Đà Phật

Sau này, khi ông bà ngoại dần về cõi tiên, chị em tôi mới được về ở cùng ba mẹ. Lúc đó, tôi đã là một nữ sinh lớp 10. Những kí ức tuổi thơ, những mùa Vu Lan ở quê trở thành hành trang đẹp nuôi tâm hồn tôi lớn lên từng ngày. “Mẹ, con yêu mẹ nhất trên thế gian”. Cả một đời mẹ tảo tần lo cho chồng con. Tuổi chưa đủ già mà mẹ lại bệnh nặng. Mẹ rời xa khi chỉ mới tròn 57 tuổi. Mẹ đã kịp hưởng phúc được gì đâu? Những mùa Vu Lan diễn ra như trước không còn. Tôi chưa một lần cài hoa hồng nhạt hoặc trắng nhưng vẫn biết, hoa đỏ thắm đã không còn dành cho mình.

Giây phút nhận tin mẹ mất, tôi đã té khụy xuống bên chiếc điện thoại. Cảm giác của tôi lúc đó là một lỗ hổng đau nhức không gì có thể xoa dịu. Suốt gần 3 tháng trời, ở đâu, làm gì tôi cũng nhớ mẹ không nguôi. Mỗi khi đêm về, tôi lại ôm chiếc áo khoác của mẹ mà khóc đến mệt ngủ thiếp đi. Hôm đi làm về đường QL1K, ngang qua đài hỏa táng mẹ, tôi bất chợt bật khóc. Nỗi đau ngày ấy như vẫn còn đâu đó. Ngày mà nhà nhà cúng 30 tiễn đưa năm cũ, đường phố náo nức nhạc xuân, con ở trên xe tang đưa mẹ về cõi vĩnh hằng. Rồi giây phút run run ôm hủ cốt của mẹ vào lòng, trên bầu trời lại đang vừa lúc bắn pháo hoa chào năm mới sang. Thật không biết diễn tả cảm xúc thế nào?

Nhưng tôi vẫn tiếc khoảng thời gian trước khi mẹ mất hơn một tháng. Đợt đó, hai vợ chồng cãi nhau, tôi buồn quá đi cắt tóc ngắn, uốn và nhuộm nâu. Làm tóc xong, tôi thả về nhà thăm mẹ và trải lòng. Mẹ vừa nghe tôi kể câu đầu, không những la tôi không biết chiều chồng mà còn mắng tôi vì nhuộm tóc lốm đốm như “con tó”. Tôi vì vậy mà buồn hơn, giận mẹ. Tôi đi về dù chỉ mới tới chưa được 10 phút. Sau đó, tôi không về thăm mẹ suốt hơn nửa tháng, dù rất nhớ mẹ mà lòng còn giận. Thậm chí, tôi không gọi điện cho mẹ. Mẹ gọi điện cho tôi, tôi không chịu nghe máy suốt thời gian này.

Rồi khi nỗi nhớ nhiều hơn cái giận, tôi lại về với mẹ thường hơn. Tôi chở mẹ đi Thủ Dầu Một bốc thuốc, chở mẹ đi lễ chùa, đưa mẹ đi ăn bò bít tết, mua cho mẹ những món mẹ thường thích ăn… Mà mẹ đau, có ăn được mấy đâu. Tôi không biết mẹ còn ít thời gian như vậy, tôi đã tự trách mình sao giận mẹ lâu đến thế, để cuối cùng, mẹ con tôi đã hết thời gian bên nhau. Năm nay, tròn 10 năm mẹ ra đi, lại một mùa Vu Lan nữa đã về. Con hy vọng trên trời cao, mẹ hãy an lòng và thanh thản. Chị em con vẫn đang sống tốt, yêu thương nhau và cùng nhau chăm lo cho ba. Mẹ, con yêu mẹ!